yumurtalık kisti

Yumurtalık (over ) kisti tanısı kadınların rutin yıllık kadın doğum muayenelerini daha sık yaptırmasıyla daha fazla tanı konulmaktadır. Buna ek olarak, ultrasonografik teknolojinin yıllar içinde daha da gelişmesi yumurtalık kisti çeşitleri tanısına katkı sağlamıştır.

Her ne kadar overde kist tespit edilmesi, hastalarda kanser olma kaygısına yol açıyor olsa da, iyi haber şu ki over kistlerinin büyük çoğunluğu iyi huylu özelliktedir. Yumurtalık kanseri jinekolojik kanserler arasında ikinci en sık görülen ama 5 yıllık yaşam şansının %46 olmasıyla en öldürücü kanseridir.

Bunun sebebi ise kanserin tespit edildiğinde çoğunlukla ileri evrede olmasıdır. Bu yüzden yumurtalık kaynaklı lezyonların erkenden tespit edilmesi büyük önem taşır.

Yumurtalık kistleri çoğunlukla tesadüfen tespit edilir. Pelvik ultrason yumurtalık kistlerinin tanısı ve değerlendirilmesinde en çok tercih edilen yöntemdir. Çoğu lezyon griskala, renkli ve doppler ultrason yardımıyla doğru şekilde sınıflandırılabilir.

Yumurtalık kistleri iyi huylu, kötü huylu ve borderline yani sınırda kötü huylu olarak üç sınıfta değerlendirilir. Menapoz sonrası over kisti görülen kadınlarda yumurtalık kanseri olma olasılığı yüksektir.

Yumurtalık kistleri kadınların yaşamlarının, yenidoğandan postmenapoz döneme kadar olan her hangi bir döneminde oluşabilir. Çocukluk ve ergenlik döneminde oluşan kistlerin çoğu hormonal nedenlerle oluşur ve normal kabul edilip, tedavi verilmeden kendiliğinden kaybolurlar.

Transvajinal ultrason ile menapoz öncesi dönemdeki kadınların hemen tamamında, menapoz sonrası kadınların %18’inde yumurtalık kisti tespit edilmektedir.

Yumurtalık kanserleri ultrason ile tanınıp, iyi huylu değerlendirilmesi hastaların gereksiz ameliyat olmasına engel olabilir. Ultrasonografik olarak net olarak ayrımı yapılamayan ya da kötü huylu olarak değerlendirilen lezyonların ise tek tedavi seçeneği cerrahidir.

Yumurtalık kisti çeşitleri?

1- İyi huylu yumurtalık kistleri

  • Fizyolojik kistler (çapları 3 cm den küçük olan foliküller ve korpus luteum kisti)
  • Fonksiyonel kistler (hormon üreten, çapları 3 cm den büyük kistlerdir. Hemorajik yumurtalık kisti, Teka lutein kisti, Polikistik over)
  • Endometrioma
  • Kistadenom
  • Kistadenofibrom
  • Mature kistik teratom

2- Borderline kistler

  • Seröz (%65)
  • Musinöz (%32)
  • Endometroid
  • Clear cell karsinom

3- Kötü huylu kistler

  • Epitelyal (%85-kistadenokarsinoma/Seröz-müsinöz)
  • Germ hücreli tümör (%15-20, immatür teratom, endodermal sinüs tümör, embriyonel karsinom, koryokarsinom)
  • Seks kord stromal tümör (%8, granülosa hücreli tümör, sertoli leydig hücreli tümör )
  • Metastaz (%10)
yumurtalık kisti çeşitleri

Yumurtalık kisti nedir?

Yumurtalık kisti, yumurtalık içerinde yer alan içinde sıvı ya da yarı katı ve sıvı içerik bulunan kese benzeri yapılardır. Çoğu yumurtalık kisti doğa gereği fonksiyone ve iyi huyludur. Olgun kistik teratom yani dermoid tümörler tüm yumurtalık tümörlerinin %10ûndan fazlasını oluşturur.

Over kistleri %30’u aşan oranıyla en sık görülen fetal ve yenidoğan tümörleridir. Yumurtalık kanserleri 100.000 de 15 olarak görülür.

En sık iyi huylu kistler görülür. Fonksiyonel kistler sıklıkla üreme çağındaki kadınlarda görülürler ancak her hangi bir yaş aralığında da oluşabilirler. Luteal kistler üreme çağındaki kadınlarda, ovulasyon sonrası oluşur.

Yumurtalık kisti belirtileri?

Sıklıkla yumurtalık kisti belirtileri kendini belli etmez, kistin varlığı rutin pelvik muayene ya da ultrason sırasında tesadüfen tespit edilir. Ancak bazı kistler hastalarda bir takım şikayetlere yol açabilir.

  • Yumurtalık kisti ağrısı karnın alt bölümünde ağrı ya da rahatsızlık hissi olarak hissedilir.
  • Kistin rüptürü (patlaması) ya da torsiyonu (kendi etrafında dönüp kan dolaşımının bozulması)gibi durumlarda hastalarda ani, şiddetli, tek taraflı pelvik ağrı olabilir. Bu tablo travma, egzersiz ve cinsel ilişki sonrası ortaya çıkabilir.
  • Cinsel ilişki sırasında ağrı
  • Kabızlık gibi barsak alışkanlığında değişkenlik olması
  • Karın içi basınç artışının yol açtığı sık ve ağrılı dışkılama ile sık idrara çıkma
  • Adet düzensizliği
  • Anormal vajinal kanama
  • Erken puberte
  • Karın şişliği
  • Rahimağzı hareketlerinin ağrılı olması
  • Altta yatan yumurtalık kanseri nedenli kilo kaybı, nefes darlığı, karın şişliği, lenf bezi şişlikleri gibi şikayetler olabilir.

Yumurtalık kisti neden olur?

Yumurtalık kistleri düzenli adet gören tüm kadınlarda sıklıkla görülür. Çoğu kadın kisti olduğunun bile farkında olmayabilir. Kist büyüyüp şikayete yol açarsa ancak tanı konulabilir. Üreme çağındaki kadınların yaklaşık %8’inde tedavi gerektiren büyük kistler tespit edilir. Yumurtalık kisti nedenleri;

  • Hormonal problemler (kişiden kaynaklı hormonal nedenler ya da yumurtlama sağlanması için verilen ilaçlar kaynaklı)
  • Endometriozis (endometriozisi olan kadınlarda endometrioma adı verilen over kisti olabilir)
  • Gebelik
  • Şiddetli pelvik enfeksiyon
  • Tamoksifen kullanımı
  • İnfertilite tedavisi
  • Hipotiroidizm
  • Annenin gonadotropin düzeyi (fetal ve yenidoğan yumurtalık kistlerinin oluşmasından yol açabilir)
  • Sigara içmek

Yumurtalık kisti tanısı?

Tanı transvajinal ya da pelvik ultrasonografi ile konulur. Yumurtalık 2.5-5 cm uzunlukta, 1.5-3 cm genişlikte ve 0,6-1,5 cm kalınlıkta bir organdır. Foliküler fazda yumurtalık içerisinde bir sürü folikül görünür.

  • Basit Kistler; ince yuvarlak duvar ile çevrili, uniloküler (tek bölümlü) görünümde, hipoekoik ya da anekoik olarak görünürler. 2,5-15 cm çap aralığında olabilirler. İçi sıvı dolu kistte posterior akustik gölgelenme görülebilir. Basit kistler nadiren kötü huylu leyonlardır, sıklıkla fonksiyonel foliküler ya da lüteal kistler bazen de seröz kistadenoma olabilirler.
  • Komplike kistler;  Kalın duvarla çevrili, birden fazla bölümlü (multiloküle),kist içeriğinde anormal görünümlerin izlendiği kistik lezyonlardır. Kötü huylu kistler sıklıkla komplike kist olarak görülürler. Ancak iyi huylu yumurtalık kistleri de komplike kist olabilir.

Yumurtalık kisti tedavisi?

Yumurtalık kisti boyutları, kistin ultrasonografik özellikleri ve hastanın yaşı tedaviyi belirleyen faktörlerdir. Basit yumurtalık kistlerinde tedaviye gerek yoktur. Bekarlarda yumurtalık kisti varlığında eğer basit kist ise, tekrarlamasını önlemek için doğum kontrol ilaçları kullanılabilir. 

Yumurtalık kisti doğum kontrol hapı ile daha çabuk küçülmez, ilaçlar ile sadece yeni fonksiyonel kist oluşumu önlenebilir.

Postmenapozal 10 cm den küçük çapta basit kisti olan ve Ca125 düzeyi normal hastalarda ultrason ile seri takipler yapılabilir. Takiplerde gerileme olmayan ve çeşitli şikayetlere yol açan 5-10 cm çaptaki basit kistlerde ve komplike yumurtalık kistlerinde over kist ameliyatı düşünülmelidir.

İyi huylu olduğu düşünülen vakalarda laparoskopik yaklaşım tercih edilir. Sadece kistin çıkarılması ya da yumurtalığın çıkarılması şeklinde cerrahi yapılabilir. Eğer kötü huylu olduğu düşünülen bir yumurtalık kisti ameliyatı yapılacaksa, laparatomik yaklaşım tercih edilir.

Sık Sorulan Sorular

Yumurtalık kisti bitkisel tedavi?

Yumurtalık kisti bitkisel tedavi yönteminde etkili olduğu bilimsel çalışmalarla ispatlanmış bitkisel ürün bulunmamaktadır. Hatta bitkisel ürünü geçin kistin erimesi için tedavide kullanılan ilaç da yoktur.

Yumurtalık kisti patlarsa ne olur?

Over kist rüptürü denilen durum şiddetli ağrı ve vajinal kanamaya yol açar. Yumurtalık kist boyutları arttıkça rüptür ihtimali artar. Acil müdahale gerektiren bir durumdur.

Yumurtalık kisti bacakta ağrı yapar mı?

Sık olmamakla birlikte bazen bacağa, üst bacağa ve bele vuran ağrı olabilir.

Yumurtalık kisti adetle nasıl atılır?

Her adet döngüsünde hormonal değişiklikler olur. Yumurtalıklar, ovulasyon sonrası gebelik olmazsa yeni adet döngüsüne hazırlanır. Genelde hormonal nedenle büyüyen kistler, işlev göstermeyince gerilerler.

Bu aşamada mevcut kistlerin zamanla 1-2 adet süresince gerilemesi beklenir. Ancak eğer kistler fonksiyonel kist  (endometrioma, PKOS ya da kötü huylu kistler gibi )değilse adetle kistlerin geçmesi beklenmez.

Yumurtalık kisti cinsel ilişkide patlar mı?

Eğer kist boyutu büyükse cinsel ilişki kistin patlamasına sebep olabilir.

Yumurtalık kisti ele gelir mi?

Eğer yumurtalık kist boyutu çok büyükse ele gelebilir ama bu nadiren olur.

Kaynaklar:

  1. Ovarian Cysts, Shannon M Grabosch, MD, www.medscape.com
  2. Management of Asymptomatic Ovarian and Other Adnexal Cysts Imaged at US: Society of Radiologists in Ultrasound Consensus Conference Statement, Deborah Levine and etc., doi.org/10.1148/radiol.10100213
  3. Multimodality imaging of ovarian cystic lesions: Review with an imaging based algorithmic approach Ashish P Wasnik, Christine O Menias, Joel F Platt, Usha R Lalchandani, Deepak G Bedi, Khaled M Elsayes, World J Radiol 2013 March 28; 5(3): 113-125 ISSN 1949-8470, doi:10.4329/wjr.v5.i3.113

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here